Familie volgens Edward St Aubyn


Het personage Patrick Melrose is het middelpunt waarin alle lijntjes van ‘De Patrick Melrose romans’ samenkomen. Hij is van rijke afkomst, zoon, kind, jongeman, volwassene, echtgenoot, vader, jurist, drugsverslaafde, alcoholist. Zijn vader verkracht hem achteloos, zijn moeder onterft hem uit dweepzucht met een berekenende goeroe. Patrick doolt door zijn leven. In de laatste roman zit hij, gescheiden en berooid, op een zolderappartement in Londen.

Zo kijkend, lijkt de Patrick Melrose cyclus de geschiedenis van een persoonlijke neergang. Maar dat is het niet.

Sommigen noemen de cyclus een zedenroman waarin hard wordt uitgehaald naar een verdorven Britse upper-class. Maar ook dat lees ik niet.

Een andere mogelijkheid is de biografische afrekening, versluierd in een roman. Dat zou dichtbij de waarheid kunnen zitten. De schrijver Edward St Aubyn, uit een oud geslacht, deel van de rijke bovenklasse, leefde een soortgelijk turbulent leven als dat van zijn alter-ego Patrick Melrose. Zijn vader leek op de perverse romanvader, zijn moeder op de dubbelhartige, wegkijkende romanmoeder en het web van schandaal en pikanterie hoefde niet verzonnen te worden. En toch; autobiografie is niet de ziel van de vijf Melrose romans.

De schrijver, die zijn wanhoop en verslavingen overwon door zijn schrijverschap, stijgt boven alle voor de hand liggende romanthema’s uit. Hij komt tevoorschijn met een even simpel als complex thema: het bevechten van leed en blessures door familiale frustraties.

Romanpersoon Melrose had zo veel te verduren van mishandeling, verkrachting, verwaarlozing dat hij twintig jaar bezig is met zijn eigen waarde uit te vinden. Hij voert strijd tegen de gevolgen van zijn boze jeugd, de demonen die in elke van de romans een andere gedaante hebben. Hij strijdt tegen het gevaar een boos kind te blijven, tegen heroïne en cocaïne, tegen de neiging zijn woede op zijn zonen over te dragen; tegen de verleiding zijn vrouw (te veel) te bedriegen; tegen alcoholisme; tegen het genadeloos afmaken van zijn moeder.

Melrose strijdt heroïsch, zonder zelfverheffing, zonder zelfmedelijden, zonder sensatiezucht. Hij richt zich naar binnen op de ontleding van zichzelf, gevangen door de onbegrijpbare ouders. Hij leert zijn ouders te zien niet alleen als kwade uitkomsten voor hemzelf maar als mensen die van zichzelf zijn. Die ouders worden gedreven door iets wat hij ‘onverwoordbaar’ noemt maar ook door de invloeden die hun eigen, evenzeer gefrustreerde, ouders op hen uitgeoefend hebben.

Patrick gaat beseffen dat (zijn) familie zo in elkaar zit. Hij leert begrijpen. Hij leert dat er geen troost is want er bestaat geen troost voor ‘natuurlijke’ gegevenheden.

De echte strijd voert Patrick Melrose tegen de drang die een mens heeft om zijn ervaring te herhalen. Het kost immense kracht om dat patroon te doorbreken. Melrose gebruikt een speciaal hulpmiddel: hij stopt met ironie. Hij dringt door tot het waarachtige. Hij bluft dat niet weg of hij vervreemdt dat niet met vervalsende ironie. Dat is moeilijk, zegt hij, probeer maar eens af te kicken van ironie: afkicken van heroïne is daarbij vergeleken een makkie.

De strijd van Melrose resoneert de insteek van de psychiater John Bowlby, die in de jaren 70 van de vorige eeuw theorieën over de hechting tussen opvoeders en kinderen publiceerde. Bowlby stelt dat mensen hun frustraties vanuit ouders bewust moeten opruimen omdat het individu anders terecht komt in een dwangmatige keten van erfelijk verdriet en onvermogen.

De psychologische verdienste is wellicht het hoogstandje van de Patrick Melrose cyclus. Het is gevat in scherpgesneden taal, humor, venijn, eigenzinnige aforismen, kortom de geest en vorm van eenzeldzaam buitengewone roman.

Laat je echter niet wijsmaken dat het boek luchtig licht leest als een Wodehouse, zoals iemand zei. De les is: wat Melrose moeite kost, kost ook de lezer moeite. De lange overdenkingen in Melroses hoofd om waarachtigheid en bevrijding te vinden, heb ik twee keer gelezen. Maar na zoveel moeite, heb je ook wat. Je bereikt op z’n minst een emotionele rust zoals Patrick Melrose in de eindscène van de laatste roman.

Die speelt zich af na de herdenkingsbijeenkomst van zijn gestorven moeder waarbij door een bizar lot de laatste irritante overlevende uit zijn ouders kring is gestorven.

Patrick heeft zich teruggetrokken in zijn kamer, even wars van de wereld. Dan hervat hij zich. Hij neemt de uitnodiging aan om bij zijn ex en zijn zoons te gaan eten. Het is de opmaat van acceptatie, berusting en vrede.

Of dat zal duren? Edward St Aubyn houdt het einde wijselijk open. (Familie)leven is een hachelijk avontuur heeft hij zojuist in bijna 800 pagina’s verteld.

Advertenties

2 reacties on “Familie volgens Edward St Aubyn”

  1. thrammy schreef:

    Mooi verhaal, genoeg om nieuwsgierig te worden. Zijn de romans ook vertaald?

    Like

    • Kantelpunt schreef:

      Ja, de romans zijn vertaald als ‘De Patrick Melrose-romans’ uitgegeven door Uitgeverij Prometheus (15 euro) en zijn ook verkrijgbaar als eBook (9 euro).
      Ze waren al eerder in aparte delen uitgegeven maar in deze nieuwste uitgave zijn de vijf delen in een band opgenomen.
      Er zijn op dit moment nog meer hachelijke familieromans actueel. Zie mijn volgende Kantelpuntje. Dit is dus een speciale pre-view.
      Hartelijke groeten

      Like


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s