George en Solange


Beeld George Sand in La Chatre

Beeld George Sand in La Chatre

We gingen we naar Nohant, het huis van George Sand (1804-1876) in Le Berry Frankrijk. Nog één keer, de laatste keer.

In die buurt hebben we een vakantiehuis gehad. Maar mijn band met George Sand is ouder. Ze betoverde me met haar romans toen ik zestien was. Later wekte ze mijn bewondering met haar memoires en de brieven aan De Musset en Flaubert. Ik zie haar niet als de gedoodverfde feministe maar als een vrouw die zich vrijuit als mens ontwikkelde tot een duizelingwekkend veelzijdig personage. En zoals dat gaat, na veel ‘kontakt’ werd Sand me bekender, vertrouwder en ja, minder heilig.

George begint met een kleurrijke afkomst als Amantine Aurore Lucile Dupin. Koninklijk (bastaard)bloed van vaderskant en volksbloed van moederskant geeft haar, zegt ze, de twee lijnen in haar leven: schrijver via haar vader, socialiste via haar moeder. Aurore wordt primair de ongelooflijk productieve, beroemde schrijver van een gigantisch oeuvre van romans, verhalen, toneelstukken, reisbrieven, krantenartikelen, memoires en privé-brieven.
Aurore trouwt, 18 jaar oud, met een haar wezensvreemde man. Ze krijgt twee kinderen van hem en leeft afwisselend op Nohant en in Parijs. Samen met haar geliefde Jules Sandeau schrijft ze haar eerste roman en neemt naar zijn idee het pseudoniem George Sand aan.

Deze mannennaam wordt haar dagelijkse naam en identiteit. Onder die naam loopt ze in mannenkleren als dat makkelijker uitkomt, rookt ze sigaren, leidt ze een leven van bewuste vrijheid die de mores van haar tijd negeert.

Die vrijheidsdrang roert zich luidruchtig in vele liefdes. De verhoudingen met de dichter Alfred de Musset en de componist Frédéric Chopin lopen het meest in het oog.

Spectaculair is Georges echtscheiding. Als gevolg daarvan betaalt George Sand langdurig een toelage aan haar ex-echtgenoot om Nohant, het familiegoed, uit zijn handen te trekken.

Sand heeft dat gedaan met schrijven, schrijven en nog eens schrijven, vaak ’s nachts ná andere dagelijkse verplichtingen. Zo onderhield ze zichzelf en haar twee kinderen, betaalde ze haar onderkomen in Parijs en het huis Nohant. George Sand werd dan ook vaak geplaagd door geldgebrek.

Een machtige drijfveer in Sands leven is de overtuiging van sociale gelijkheid. George dient socialisme, democratie, vrouwenrechten en deinst niet terug voor riskant politiek activisme in de revolutionaire/socialistische beweging van haar tijd.

Kerkje Nohant

Kerkje Nohant

George Sand, bewonderd én verguisd in haar tijd, is met haar duivelskunstige leven een pronkstuk geworden in de Franse geschiedenis. Er is bijna geen geliefder monument in Frankrijk dan haar landgoed Nohant, ingepakt in het minieme dorpje Nohant-Vic met een 12e eeuws kerkje voor de deur. Opzij van het chateau ligt de fraaie groenten- en bloementuin met een poortje naar het privé-kerkhofje van de familie; achter het huis ligt het park, groen verduisterd door hoge buxushagen.

Hier ontmoeten de bezoekers George Sand als ‘la bonne dame de Nohant’ zoals ze in haar latere leven werd genoemd. Dit is de vrouw met talent voor alles: schrijven, musiceren, tekenen, borduren, naaien, tuinieren, botanie. Deze George maakt lange wandelingen, zwemt in de Indre, naait kostuums voor de marionetten van zoon Maurice, verzamelt planten in herbaria, en vooral, ontvangt en amuseert haar vele vrienden. Onder hen zijn illustere personen: de schilder Delacroix, de componist Liszt, de schrijvers De Balzac, Sainte-Beuve, Flaubert, Toergenjev en verscheidene politieke/filosofische denkers. Iedere gids op Nohant wijst eerbiedig de naamkaartjes aan op de gedekte tafel in de eetkamer.

Onze gids overschreed de eerbied. Zij verviel in blinde Sand-verering. In die rose wolk moffelde ze de dochter van Sand weg als ‘iets onoorbaars’ en verklaarde ze bakvisserig de liefde aan de zoon die zoveel op de moeder leek. Dat viel niet goed bij enkele toehoorders die genoeg van en over George Sand gelezen hadden om meer nuance te zien.

Ook ik had last van die gids. In de relatie tussen George en haar dochter Solange zitten schaduwen die in de lofredes van haar leven ontbreken. Er is de spanning van een dochter die niet op haar talentrijke moeder lijkt, weinig succes heeft met schrijven, na een moeilijk huwelijk alleen staat, twee kinderen verliest en een ongedurig leven leidt, verstoken van familiecontact door terugkerende breuken met haar moeder.

Die moeder houdt van haar als dochter maar niet als mens zoals ze in een brief zegt. George vond Solange lastig; het kind dat op het internaat vaak ongelukkig is en haar moeder mist. George achtervolgt haar met berispingen: Solange is lui, oppervlakkig, wispelturig. De grote ruzie tussen George en de echtgenoot van Solange is het onomkeerbare dieptepunt. Later stelt George botweg dat Solange niet in haar buurt mag wonen. Ook vechten George en Solange over Chopin die in conflicten partij kiest voor de dochter. Deze verstoorde relatie, zwalkend tussen hechting en verwerping, is tot op ieder scheurtje te lezen in de correspondentie tussen Sand en haar dochter. Jaren geleden las ik deze hartbrekende brieven. Ik had bewondering voor de moed waarmee de onmacht om elkaar te bereiken, zo bloot wordt prijsgegeven. Voor mij werd George Sand er menselijker van; het teflon brak.

Nu, tijdens de reis naar Nohant, lees ik van C. Hermary-Vieille: George Sand, les carnets secrets d’une insoumise.’

Deze ‘geheime aantekeningen van een niet-onderworpen vrouw’ vindt dochter Solange na de dood van haar moeder. Het is fictie maar volgens de auteur gebaseerd op waarheidsgetrouwe feiten.

Fictieve George onthult vrijmoedig haar vele, hartstochtelijke zelfs obsessieve liefdes tussen het werk, de politiek, de reizen en het huiselijk leven in.

Fictieve Solange vertelt wat zij er van meekrijgt: de afwezige moeder, de moeder die hypocriet haar deugdzaamheid exposeert en Solange als een slecht karakter afwijst.

Het is een verhaal, zeker geromantiseerd. Maar onmiskenbaar klinken er geloofwaardige gevoelens als echte echo’s uit de bestaande brieven. Je kunt je voorstellen dat Solange Sand emotioneel bekneld is geraakt in het dominante aura van een praktisch onaantastbare grootheid.

Ik geef de gids geen fooi na haar poging om Solange postuum te kleineren. En, bij mijn laatste blik op het kerkhofje van de familie, kijk ik van Georges tombe weg naar het graf van Solange. Voor het eerst ontcijfer ik op haar steen alle namen die haar verscheurde levensloop markeren.

Advertenties


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s