Dodelijk talent


Net als bij Michael Jackson had ik bij Amy Winehouse het gevoel dat ik (zijn) haar muziek te oppervlakkig kende. En zoals ik na Jacksons dood zijn muziek ging beluisteren, deed ik dat na de dood van Amy Winehouse met haar muziek.
Jacksons klasse had me getroffen en daarna overrompelde me de hoge vlucht van Winehouse.
Michael Jackson en Amy Winehouse zijn beiden op een verschrikkelijke manier in het zicht van sensatiebeluste media ten onder gegaan. Ze staan beiden in het rijtje van sterren, kunstenaars, schrijvers en dichters die bezweken aan hun grote talent. Of ze bezweken ondanks hun grote talent. Want dat is wat mij intrigeert: waarom vormt een groot talent niet natuurlijkerwijs een magische kracht om een mooi en zinvol leven te scheppen? Waarom kan de een dat wel en de ander niet?
Er zijn geen absolute waarheden, dat weet ik best. Maar als een groot talent fataal over het leven struikelt, is dat zo droevig dat je er iets van wilt begrijpen.
Daarom ging ik naar de film Amy. De regisseur Asif Kapadia maakte deze als een soort documentaire, samengesteld met de homevideo’s die Winehouses familie heeft afgestaan en met talrijke mediabeelden die overal circuleren.
Deze vorm legt het leven van Amy Winehouse bloot voor de kijker neer. De echtheid is bijna te echt om te verdragen.
Het begint al met de bewustwording van haar talent. Vanaf de eerste video (ongeveer 14 jaar) klinkt er een stem met een formaat en een kracht die uit het frêle meisje lijkt te barsten. De muzikaliteit is ongerijmd. Winehouse zingt jazz, geaard en doorleefd als de grote vrouwen uit de jazz, Ella Fitzgerald, Billy Holiday. En oude ziel in een jong lichaam, zegt de legendarische Tony Bennett.
Amy Winehouse verhoudt zich tot muziek als tot een instinct: de muziek drijft haar, bezielt haar. Wat de platenmaatschappij zegt, doet er niet toe; wat zij voelt bepaalt haar waarde, haar succes.

Zo ook is het met Amy’s teksten. Geen tekstschrijver kan haar raken: zij schrijft zelf. Ze schrijft over persoonlijk beleven, ze schrijft als ze in de war is. Ze kan alleen maar zingen wat uit haar binnenste komt.
Amy Winehouse wendt geen imago voor. Ze is wie ze is, zegt wat ze wil, doet wat ze wil al lijkt het vaak ongericht, kinderlijk en kwetsbaar.
Dan komt de vloek. Ze zegt het bij haar eerste single, als antwoord op de vraag of ze nu beroemd is. Nee, ze weet het niet, ze wil het niet en ze wordt er bang van. Het is alsof Amy Winehouse als haar eigen boze fee haar noodlot voorspelt. Want Amy Winehouse wordt beroemd, hyperig beroemd, opgejaagd door juichende fans en onbeschofte media.
Of die groteske roem haar vermorzelt, wie zal het weten. Zeker is dat ze zichzelf verliest in (vroege) boulimia, drugs, drank, depressie en een destructieve liefde. En even zeker is het dat media en paparazzi haar roofzuchtig verslinden als ze al op haar knieën ligt.
Sommigen verwijten Amy’s vader en haar (ex-)man dat zij Amy tegenhielden om af te kicken omdat verandering ‘het financiële plaatje’ zou verstoren. Het is een boos verhaal. Misschien zit er meer grond in Amy’s bekentenis tegen haar lijfwacht, niet lang voor haar dood. Zingen kan ik maar ik zou het (talent) zo teruggeven als ik gewoon op straat kon lopen. Is dat een sleutel?
Ik denk wel eens dat opdringerige verering een ‘ster’ het gevoel geeft dat mensen zijn of haar talent kapen. Dat het talent, iemands persoonlijke elementaire levenskracht, door anderen wordt uitgehold. Misschien is dat ook een boos verhaal.
Maar de gedachte dat een groot talent dikwijls in zelfvernietiging ontbrandt, is bijna niet te verteren. Als je Amy’s film ziet, valt deze wreedheid rauw op je dak.
Een songtekst zoals Back to Black blijft weemoedig knagen.

Advertenties

3 reacties on “Dodelijk talent”

  1. martinjanmelinga schreef:

    Mooi geschreven blog! Veel heeft met de psyche te maken, niet perse met de buitenwereld, hoewel die wel invloed heeft. Van Amy Winehouse wordt gezegd dat zij een bipolaire stoornis heeft, net als bijvoorbeeld Sting, Marilyn Monroe, Jimi Hendrix maar ook Vincent van Gogh.

    Mensen die allen moeilijk te ‘begrijpen’ zijn, hoge pieken (beroemd) hebben gekend en vroegtijdig zijn gestorven. Ik weet niet of je er iets van weet (bipolaire stoornis = manisch depressief). Het zou een goede verklaring kunnen zijn, zeker voor Amy. Van Michael Jackson is het niet bekend, Groet, Martin Jan Melinga

    Like

    • Kantelpunt schreef:

      Dank voor je reactie. Ja, ik begrijp dat óf persoonlijkheidsstoornissen óf kwalijke omgevingsinvloeden (de ex van Winehouse was verre van een positieve genius) óf gewoon een fout verlopend leven, een mens kan breken en vernietigen.
      Maar ik blijf met de vraag zitten waarom een echt talent vaak zo weinig weerbaarheid oplevert. Ik vraag mij ook af of een groot talent eenzaam maakt of jaloezie oproept, wat gevolgen heeft voor iemands gevoel van eigenwaarde en voor zijn relaties met andere mensen.
      Er is geen simpel antwoord op dergelijke vragen omdat ook persoonlijke factoren waarschijnlijk een rol spelen. Hoe het zij, ik vind dergelijke drama’s verschrikkelijk om aan te zien.
      Met vriendelijke groeten.

      Like

  2. thrammy schreef:

    Tragisch, diep tragisch. Ik ken Amy Winehouse nauwelijks, Michael Jackson was blijkbaar een groot genie, maar ik vond hem ook wel bizar/vreemd. De persoonlijke tragedie van een groot kunstenaar is helaas van alle tijden. Het kapitalisme heeft vele vormen en dit is er een van. Media zijn hard en vaak meedogenloos.
    Je schrijft prachtig over de enorme worsteling van een groot kunstenaar. Het scheppende talent voor de kunst is vaak ook de valkuil voor de levenskunst. Vraag het maar aan hoogbegaafde kinderen. Ze zijn zelden gelukkig met hun unieke talent. Ze weten zich geen raad, zouden veel liever ‘gewoon’ zijn.
    Hartelijke groet.

    Like


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s