Leerschool Claudine


imageHet is opmerkelijk om tweeënvijftig traptreden op te lopen met tweeënvijftig titels van een auteur die nooit roeping tot het schrijverschap voelde en zelfs een hekel aan het fysieke schrijven had. De treden leiden naar twee etages museum van Sidonie Gabrielle Colette (1873-1954) in het kasteel van Saint-Sauveur-en-Puisaye.
In dit Bourgondische dorp werd Colette, zoals ze zich als schrijfster noemt, geboren.
Colette leefde een turbulent leven met hier en daar een schandaal, drie huwelijken, een moeizaam moederschap en een luisterrijke schrijverscarrière. Ze is een sterke, vrije geest. Ze verwerpt ieder burgerlijk stereotype en onderhoudt liefdesrelaties met mannen en vrouwen van alle leeftijden.
Colette schrijft met met een gouden pen, even onthullend en choquerend als speels en sensitief. Haar kleurrijke leven en haar sprankelende werk maken haar een ster; ze krijgt als eerste vrouw in Frankrijk een staatsbegrafenis.
Het museum Colette presenteert dit seizoen naast de permanente collectie een speciale expositie over Colettes eerste echtgenoot: Henry Gauthier-Villars, bekend als Monsieur Willy. Monsieur Willy, schrijver, musicus, playboy, is vijftien jaar ouder dan Colette. Hij zet haar aan het schrijven en met hem produceert ze de vier Claudineromans (1900-1904). Deze romans verhalen de pikante avonturen van het dorpsmeisje Claudine in het opgroeien tot volwassenheid en in haar Parijse leven.
img_5373-2De romans zijn een sensatie. Claudine wordt een ‘idool’. Vrouwen kleden zich als Claudine met het karakteristieke Claudinekraagje, ze kopen Claudinezeep en Claudineparfum en wellicht gingen ze met man of vriend naar de Claudinemusical.
Colette en Willy verkeren dan in de schittering van geld en publieke bewondering tussen de bohémiens en artiesten van hun tijd. Na de laatste Claudine explodeert hun sprookje in een scheiding en onverzoenlijk conflict. Het gaat om (wederzijdse) ontrouw en om de auteursrechten van de Claudineromans.IMG_5375
De expositie over Monsieur Willy, zegt de mevrouw achter de kassa, wil laten zien dat er twee kanten zijn aan dat conflict. Misschien denkt ze dat ik na de recente film Colette (2018) gefixeerd ben op Colettes versie van de ruzie. In ‘Mes Apprentisages’ zet Colette die versie dik aan: Willy heeft haar in zijn schrijfateliers tot schrijven gedwongen; hij heeft haar talenten en arbeid geëxploiteerd en vervolgens de auteursrechten op zijn naam gezet.
De zaak is niet simpel. Nog steeds is de vraag over de concrete inbreng van Willy in de Claudines niet uitgemaakt. Het is zeker dat Colette de romans schreef. Het is zeker dat zij in 1895-1896 al begon met het ‘neerkrabbelen’ van herinneringen aan een dorpsschool in Saint-Sauveur. Het is ook zeker (volgens biografe Thurman) dat Willy hielp om de verhalen vorm te geven, dat hij de toon beïnvloedde en teksten redigeerde.
Maar ik ben hier niet om ondeskundig partij te kiezen. Ik ben hier voor de tweeënvijftig titels waarvan ik er vele bewonderend heb gelezen en waarvan er achtenveertig ondubbelzinnig aan Colette toebehoren.
’s Middags bezoeken we het geboortehuis van Colette. De gids, een fleurig meisje, windt de gemoederen op met roddel uit het verre verleden. Saint-Sauveur was flink verstoord door Colettes schoolontboezemingen, legt ze omstandig uit.
De begeestering van het meisje treft me. Ineens ben ik terug bij mijn eigen herinnering aan ‘Claudine op school’.IMG_5397
Ik vond het boek toen ik vijftien was, even oud als de Claudine van het boek, op een van mijn speurtochten in de boekhandels. Ik had nooit van de Claudineromans gehoord. In de Franse literatuurles, dat bevreemdt me nu, was de grande dame nooit aan bod gekomen. En zo onderging ik, tabula rasa, de kennismaking met Claudine het schoolmeisje dat de gemoederen schokte.
Ik las haar ‘dagboek’ in de vakantie, liggend in het gras aan de sloot, ver genoeg van huis om mijn moeder niet te horen die altijd iets ‘te helpen’ had.
De eerste pagina raakt mij affectief. Claudine vertelt over haar dorp Montigny en haar geliefde bossen. Die liefde herken ik; die maakt haar echt.
Maar dan slaat het boek toe. Claudine en haar vier schoolvriendinnen beleven hun laatste schooljaar in erotische bewustwording, in onderlinge strijd om vrouwelijke begeerlijkheid. De vrijgevochten Claudine voert de pikante boventoon met commentaren op de lusten van alle personages. Via haar kijken we in de lesbische hartstocht van de schooljuffrouw met haar assistente, de juf die evengoed verleidelijk naar de arts Dutertre lonkt, die op zijn beurt Claudine probeert te betasten.
Het ging mij niet om de seksuele zindering in het verhaal. Bovendien begreep ik als vijftienjarig, katholiek gedrild meisje, niets maar dan ook niets van lesbische geaardheid. Ook andere duidingen van de roman gingen aan mij voorbij.
Later las ik die wel. Zo zei men dat Colette de eerste moderne adolescente vrouw ten tonele voert of dat ze een specifiek type creëert; tussen perverse scholiere en kindvrouwtje in. Anderen noemen ‘Claudine op school’ een roman over hypocrisie. De meest aanvaarde duiding is die van de openlijke strijd tegen vrouwelijke onderworpenheid, iets wat in 1900 behoorlijk wat moed vereiste.
img_5384-2Maar mij trof iets heel anders en het trof mij heel heftig. Claudine wil zijn wie ze is. Claudine wil denken wat ze denkt. Claudine wil zien wat ze ziet. Claudine wil zeggen wat ze is, wat ze denkt en wat ze ziet.
Claudine leerde mij wat mijn opvoeders mij wilden afleren. Ik ben Claudine veel verschuldigd. Ik ben Colette veel verschuldigd.
Dat denk ik als ik met een onbegrepen, klein heimwee rondloop in de tuin van haar moeder Sido. Wie schreef er zo mooi over natuur, tuinen, planten, dieren, eten, over het zinnelijke, tastende, proevende, ervarende leven als Sidonie Gabrielle Colette?

 

Advertenties


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s