Dystopie

Het zijn stromen tegen elkaar in. De wereld wordt groter en toegankelijker en toch steekt er bij ons een benauwend nationalisme de kop op.
Dat komt door de angst en boosheid van de kleine burger, zeggen deskundigen. De gewone man wordt kopschuw van schaalvergroting, immigratie en alles veranderende technologie. Hij verliest zijn identiteit, zijn zekerheden, zijn thuisgevoel.
Ik vind het een gatenkaasverhaal. Er moeten actieve oorzaken zijn waarom vergroting en verandering tot sociaal-culturele vaatvernauwing leiden.
Aanvankelijk hoorde het nationale egocentrisme bij de PVV. Met de witte zeemeeuw in een rood-wit-blauw zwerk schilderde Wilders graag een paradijselijk Nederland dat van vreemde smetten vrij moest blijven. Trots op Nederland ontpopte zich als een onfeilbare heilsleer.
In de campagne voor de Kamerverkiezing van 2010 sloegen VVD en CDA op dezelfde trom om kiezers van Wilders af te snoepen. De grote stunt kwam met het Rutte-Verhagen kabinet waarvoor Wilders de gedoogsteun leverde. Na twee jaar mocht het CDA zich in de oppositie verbijten want de nationalistische praatjes hielpen wel de VVD maar niet de christenen die toch het godsgegeven patent op de verbinding van de mensen bezitten.
Gelukkig verrees stoere Sybrand Buma uit de vernedering. Hij ontpopte zich als onze ‘topnationalist’ zoals oud-premier Dries van Agt zich onlangs venijnig liet ontglippen. Buma bracht zijn CDA weer keurig in een kabinet (het huidige) en verzilverde onmiddellijk zijn nationalistische opties.
Kinderen gaan elke morgen het Wilhelmus zingen, gaan het volkslied bestuderen en gaan de vlag vereren en, maar dat komt geloof ik niet van de Christelijken, ze gaan minstens één keer in het Rijksmuseum de nationale schatten bekijken.
Dit moet, zegt Lotte van de CDA-jongeren, omdat we met z’n allen zwaar gepolariseerd zijn. De politica, met 24 jaar op de teller, zegt dat wij met lessen in geschiedenis, tradities, Nederlandse waarden en normen de basiskennis moeten verwerven om met elkaar verbonden te zijn.
Lotte trad als een ware vedette op in ‘Holland!’ Dat is een tv-programma over de Nederlandse identiteit of liever over de zoektocht naar één gezamenlijke identiteit die natuurlijk niet bestaat. Zelfs Máxima van Oranje weet dat.
Wij zijn namelijk officieel in identiteitscrisis geraakt. Tussen het oude en nieuwe Nederlands (lees ook: allochtoonse) is een groot verschil. Verschil moet beslecht worden. Te wapen dus.
Eerst denk ik dat ‘Holland!’ niet serieus is, een satire op de tv zoals ‘De Speld’ in de Volkskrant.
Maar nee, het is echt. Onze nationale cultuurhistoricus/neerlandicus Herman Pleij doet mee en meer keurmerk van echtheid kun je niet hebben.
Ik zit me vooral te schamen bij de stuntelige uitleg van ‘Het Wilhelmus’ door een vakgenoot van me. Ze voegt zich in de modieuze stroom om de geschiedenis van Van Oranje, van zijn loflied dan wel geuzenlied, van de 16e – 17e eeuwse Opstand, van de strijd om ‘gewetensvrijheid naar de politieke/democratische waarden van nu te interpreteren. Trouwens het begrenzende ‘Holland’ voor de Nederlandse identiteitsgemeenschap geeft ook te denken over de uitleg van onze gezamenlijke geschiedenis.
De presentatrice van ‘Holland!’, lachebekje Ryanne van Dorst, houdt de stemming erin. Maar bij mij wekt het gegrap en gegiechel de ergernis op dat het allemaal niet echt is.
En dat is het ook niet. Die uit het verleden getrokken symbolen als koning en vlag en volkslied doen helemaal niks. Ze scheppen geen recht en rechtvaardigheid, ze generen geen voedsel, ze onderwijzen geen mensen, ze bouwen geen huizen, ze scheppen geen banen, ze zorgen en troosten niet in tegenslag, ziekte en verdriet. Lege briefjes. Ze zijn net als heiligenbeelden die je ook niet als god mag aanbidden.
Symbolen zijn politieke nep om ontwikkelende tegenstellingen te verdoezelen. Ik kan er verschillende noemen. Zo staat er dwars tegenover de voortdurende roep tot verbinding de onstuitbare ontbinding van het sociale contract. Zo staat er tegenover de ideologie van de groei de razendsnelle uitsluiting van profijt voor het voetvolk.
Het nationalisme moet via identiteitssentimenten sociaal verlies en ongelijkheid dekken. Zo verkleurt utopie tot dystopie.
Ik word er claustrofobisch van.
Ik moet nodig op reis.

Advertenties

Harrie van later en vroeger

Even terug van lang weggeweest, staat ie met Klein Orkest op een toneel in een provinciestad. Het is Harrie Jekkers in een van de try-outs vóór de reeks voorstellingen vanaf februari in het komende jaar.
Met z’n drieën kijken we naar hem. Hij is niks veranderd, niks oud geworden, zeggen we. Natuurlijk is dat niet waar maar meteen na zijn soepele glimlachende entree weten we dat ie nooit echt weggeweest is. We hebben zijn liedjes meegedragen in al die tijd vanaf het einde van Klein Orkest in 1985. Lees de rest van dit artikel »


Hervonden herinnering

Svetlana Rode mensEerbetoon aan Svetlana Alexijevitsj

Voor een gezelschap van Nobelprijslezers bereidde ik een bespreking voor van: ‘Het einde van de Rode Mens. Leven op de puinhopen van de Sovjet-Unie’ van de Wit-Russische Svetlana Alexijevitsj. Voor mij was dat een literaire gewetenszaak. (Groot)Rusland zit onder mijn huid: de onstilbare vice versa van literatuur en politiek waarin de tragedie altijd sneller loopt dan de verheffing.
Het boek van Alexijevitsj overweldigt de lezer op slag. Zij laat mensen getuigen over hun leven tijdens en na de Sovjet-Unie. Gewone mensen vertellen wat de Sovjet-Unie met hun leven heeft gedaan en hoe de omwenteling hun leven veranderde. De mensen vertellen niet over heldendaden maar over rauwe en grauwe werkelijkheid. Hun levens zijn getekend en verwond door oorlog, deportatie, geweld, verraad, achtervolging, angst, vernedering, mislukking. Overleven geldt niet tot elke prijs; verhalen over zelfmoorden stapelen zich op. Lees de rest van dit artikel »


Schrijversmoed

MoederlandSchrijversmoed is een bijzondere soort moed. De moed om zwart op wit vast te leggen wat kwetsend of beschamend is, heeft mij altijd met diep ontzag vervuld. Ik denk bijvoorbeeld recent aan Edouard Louis, klassiek aan Philip Roth en bijna vergeten heftig aan August Strindberg.
Onder schrijversmoed reken ik het uitbeelden van platvloerse, wreedaardige, bekrompen, kleinzielige gedragingen van mensen onder elkaar zonder de ‘eigen’ inbreng te verfraaien of weg te foezelen.
Lees de rest van dit artikel »


Boos

‘Pollens’, wat ben je boos (……), reageerde een lezer op mijn kantelpuntje over die slepende, met miezerige ideeën geladen kabinetsformatie. Was ik boos? Niet dat het erg is om boos te zijn. Net zoals ik de hele dag moet lopen, trappen nemen, oefeningen doen, fietsen om mijn lijf aan de gang te houden, passeren bij mij wisselende gevoelens van blij, verdrietig, boos, angstig, om mijn emotionele systeem in vorm te houden. Lees de rest van dit artikel »


Selectief geheugen, selectieve toekomst

Ik zie niks verheffends in die show die ons dagelijks leven aan het formeren is. Alles lijkt lachwekkend aan zo’n gelegenheids-debatingclub.
De dribbelende heren op het Binnenhof. Het geloop tussen stad en hei. De wisselende dresscode. De communicatie die primair bestaat uit het communiceren dat er niets gecommuniceerd kan worden en secundair uit zorgelijke blikken of een klaterende lach al naar gelang de persoon. Soms glippen er woorden tussendoor van meters maken en serieuze kansen zien.
Lees de rest van dit artikel »


Onsterfelijk

Dochter, kleinzoon, man en ik, gevieren deden we vijf dagen Barcelona. Ten eerste omdat ik kleinzoon Camp Nou beloofd had. Ten tweede omdat mijn vorige en enige bezoek door een acute hernia was gefrustreerd. Ik bleef rondlopen met het gemiste Picassomuseum en de verloren mediterrane blijmoedigheid in Barcelonese straten. Lees de rest van dit artikel »